به وى - مىآورد : چنين نيست كه هر ماهيتى حتما لازمى داشته باشد ، به گونه‌اى كه از تصور ماهيت ، تصور آن لازم آيد . ماهيات متعددى را تصور مىكنيم ، بدون اينكه لازمى را بر آنها در تصور داشته باشيم ( كشف الحقائق ، ص 43 ) . نور الدين انصارى مىگويد : وسخن امام فخر رازي در شرح إشارات وغير آن از كتب ، كه مطابقه بىالتزام يافت نمىتواند شد وهيچ معنى نيست ، الا أو را لازمى است بيّن ، ثابت نيست بلكه ثابت خلاف أو است ( تحفة السلاطين ، ص 34 ) . انصارى در گزارش خود واژهء « بيّن » را افزوده است . امروزه ديدگاه وى در پرتو آراء جديد ، اهميت ، ابعاد ومواضع خلل وقوت خود را بيشتر نشان مىدهد . عدم كاربرد دلالت التزام در علوم فخر رازي مبحث پنجم از مباحث اقسام سه‌گانهء دلالت را به بيان مهجوريت دلالت التزام در علوم اختصاص مىدهد . خواجهء طوسي سخن وى را نقد مىكند . اختلاف اين دو شارح ابن سينا در واقع به دامنهء شمول حكم به مهجوريت دلالت التزام مربوط مىشود . فخر الدين به مهجوريت آن در علوم معتقد است ، در حالي كه نصير الدين طوسي آن را به حدود تام تخصيص مىدهد . اختلاف آنها به تفسيرشان از عبارت بو على در إشارات برمىگردد . داورى بين آنها محتاج سه بحث است : گزارش تطور تاريخي مسألهء مهجوريت ، بيان مفاد ومضمون اين نظريه ونقد ادلهء آن . يك - گزارش تاريخي مسالهء عدم كاربرد دلالت التزام : اولين كسى كه مهجوريت